SAINT AMOUR / OMTRENT HUGO CLAUS
Behoud de Begeerte maakt van de twintigste Saint Amour (de achtste in Nederland) een unieke editie door de schrijver te fêteren die de glans van Saint Amour jaar na jaar nog groter maakte: Hugo Claus.
Yannick Dangre, Marcel Möring, Erwin Mortier, Anne Vegter, Christophe Vekeman en Maartje Wortel: een kleine maar fijne cast van debuterende en gevierde schrijvers laat zich inspireren door verhalen, gedichten, romanfiguren en interviewfragmenten van Claus. Leonard Nolens, laureaat van de Prijs der Nederlandse Letteren, brengt een paar van zijn opnieuw gebundelde liefdesgedichten, het genre waar ook Claus in excelleerde.
Marijke Boon, Ellen Schoenaerts Kwartet en Helmut Lotti zorgen voor muziek.
Sven Speybrouck is in Vlaanderen opnieuw uw spreekstalmeester, in Nederland is dat Piet Piryns.
Nieuw en bijzonder is ook dat de affiche iedere avond zal worden aangevuld met telkens een andere schrijver; een Prominente Passant:
Griet op de Beeck (31.01, Antwerpen) Gie Bogaert (01.02, Mechelen) Josse De Pauw (02.02, Brussel) Johan de Boose (03.02, Hasselt) Delphine Lecompte (04.02, Kortrijk) Peter Verhelst (06.02, Gent) Daan Heerma van Voss (07.02, Aalst) Bernard Dewulf (08.02, Brugge) Patrick Conrad (09.02, Turnhout) Bernard Dewulf (10.02, Oostende) Stefan Hertmans (11.02, Leuven) Adriaan van Dis (13.02, Enschede) Connie Palmen (14.02, Amsterdam) Connie Palmen (15.02, Eindhoven) Tommy Wieringa (16.02, Den Haag) P.F. Thomése (17.02, Heerlen) Peter Buwalda (19.02, Wageningen) Daan Heerma van Voss (23.02, Tilburg) Joost Zwagerman (24.02, Leiden)
PERSSTEMMEN
NRC Handelsblad prees Leonard Nolens’ ‘intense, lyrische voordracht’ die ‘de vernuftige retoriek in zijn verzen’ blootlegt. De krant bestempelde het optreden van Anne Vegter als ‘het meest ambitieuze’ van de avond. Lof is er ook voor presentator in Vlaanderen Sven Speybrouck, die ‘de juiste balans tussen luim en ernst’ vond. (De Morgen) Tijdens de bijdrage van Maartje Wortel – ‘een ontdekking’ volgens De Standaard – ‘schoten de pijlen van de liefde behoorlijk raak’ (De Morgen). En ook Marcel Möring kende ‘een gesmaakte passage’ (Gazet van Antwerpen). Benjamin van het gezelschap Yannick Dangre toonde ‘net zo’n lef als de jonge Claus, met net zoveel bakken talent’ (De Standaard). NRC Handelsblad was gecharmeerd door de ‘onomwonden woordspeligheid’ van Marijke Boon. Ze ‘bracht de zaal aan het lachen’, schreef dezelfde krant en ‘pakte die probleemloos in’, zag De Standaard, iets wat ook De Morgen opmerkte: ‘faut le faire’. Het hitsige rollenspel van Christophe Vekeman ‘sprak het meest tot de verbeelding’, schreef NRC nog, ‘een geestige maskerade en een sterk staaltje trompe-l’oeil’, vond De Morgen. Dan was er ook de volgens NRC Handelsblad ‘fabuleuze aubade aan Claus’ door Erwin Mortier, die zowel volgens De Morgen als De Telegraaf ‘uitmuntte’ en ‘excelleerde’ met ‘een prachtige, veelgelaagde tekst: schrander, speels en spits, vol dubbele bodems. Literatuur op eenzame hoogte.’ (De Morgen) ‘Pure klasse’, volgens Gazet van Antwerpen, waarbij ‘Claus content zou hebben toegehoord’ (NRC Handelsblad).
TWINTIGSTE EDITIE
Omdat het in Vlaanderen de twintigste editie is, wilde Behoud de Begeerte de voorstelling extra cachet geven. Saint Amour, dat in Nederland en Vlaanderen traditioneel thematisch verschilde en in overlappende periodes de hort op ging, wordt nu één aaneengesloten tournee. Eerst trekt de tournee naar de Vlaamse schouwburgen, daarna naar de Nederlandse. Daardoor speelt Saint Amour aanzienlijk vroeger dan gewoonlijk het geval is. Saint Amour brengt in 2013 het publiek in stelling voor Valentijn.
Het thema rond Hugo Claus diende zich spontaan aan. Claus schreef in verschillende genres (poëzie, proza, toneel) teksten die al tijdens zijn leven tot de klassiekers van onze literatuur gingen behoren. Op 19 maart 2013 zal het vijf jaar geleden zijn dat de auteur euthanasie liet uitvoeren. Bovendien is het in 2013 dertig jaar geleden dat Het verdriet van België verscheen.
Een hommage in de zin van zich opstapelende lofredes wordt het echter niet. Alle schrijvers, op één na, baseren zich op het werk van de Meester. Ze brengen geen teksten van Claus, maar zullen lezen uit eigen bestaand werk of nieuwe bijdragen schrijven, in beide gevallen met een link naar Claus’ werk en thema’s. En uiteraard: telkens over de liefde, met al haar zegeningen en verschrikkingen.
AFFICHE
In 2013 exact vijftig jaar geleden publiceerde Hugo Claus de roman Omtrent Deedee. Het campagnebeeld van Saint Amour is gebaseerd op de cover van dit boek, die Claus zelf heeft bedacht. De reden voor dat gebruik is dubbel: enerzijds verbeeldt de cover een subtiele erotisch symboliek, die Saint Amour als gegoten zit. Anderzijds verwijst ze naar Claus’ veelzijdigheid: Omtrent Deedee is door de auteur drie keer bewerkt: hij heeft er een roman van gemaakt (‘Omtrent Deedee’, 1963), een toneelstuk (‘Interieur’, 1971) en een film (‘Het sacrament’, 1990).
SCHRIJVERS Yannick Dangre, in een vorig leven Y.M. Dangre, debuteerde op zeer jonge leeftijd met de roman Vulkaanvrucht, waarvoor hij de Debuutprijs 2011 kreeg. Sindsdien publiceerde hij ook de dichtbundel Meisje dat ik nog moet (Herman de Coninck Debuutprijs 2012) en de roman Maartse kamers. Dangre heeft, zoals hij zelf zegt, ‘bij wijze van spreken het werk van Claus tot de laatste letter verslonden’. Met Claus deelt Dangre in elk geval de gedrevenheid, de jonge leeftijd waarop hij debuteerde, en de hang naar intertekstuele verwijzingen.
Ook Marcel Möring, die zowat alle grote literaire prijzen (Gouden Uil, AKO, …) in ontvangst heeft mogen nemen, verwerkt in zijn verhalen vaak mythologische allusies en referenties aan historische gebeurtenissen. Bovendien ziet hij Claus als een voorbeeld, als een auteur wiens palet, vrijheid en veelzijdigheid door niemand werd geëvenaard. Louteringsberg (2011) is Mörings meest recente roman.
Erwin Mortier leerde naar eigen zeggen dankzij Claus de rijkdom van de Nederlandse taal kennen. Mortier geldt als een van de belangrijkste Vlaamse auteurs van dit moment. Al sinds zijn debuut Marcel (1999) oogst hij groot succes bij pers en publiek; zijn roman Godenslaap (2008) werd niet zelden een meesterwerk genoemd.
Leonard Nolens, die in 2012 – 26 jaar na Hugo Claus – de Prijs der Nederlandse Letteren mocht ontvangen, is erg vertrouwd met Claus’ poëzie; hij schreef voor Claus’ 65ste verjaardag een merkwaardige en beklemmende hommage. Nolens is inmiddels de grootste dichter van liefdesgedichten in ons taalgebied. In 2012 verscheen de nieuwe, vermeerderde editie van Nolens’ verzameld werk Manieren van leven: gedichten 1975-2011. Zeer onlangs werd een nieuwe uitgebreide bloemlezing liefdesgedichten gepubliceerd, met de gepaste titel: De liefdesgedichten van Leonard Nolens.
Gedichten, proza, kinderboeken en theaterteksten; Anne Vegter kan, net als Claus, elk genre aan – al zijn er van Claus bitter weinig kinderboeken bekend. Vegter staat gekend om haar erotische proza en poëzie, genres die Claus ook niet bepaald uit de weg ging. Ook thematisch herinneren vooral haar gedichten aan Claus’ oeuvre: schuld en boete, macht en taboe zijn onderwerpen die ook in het werk van Claus nadrukkelijk aanwezig zijn.
Sinds Christophe Vekeman de genialiteit inzag van De Oostakkerse gedichten, heeft hij zijn bewondering voor de schrijver en publieke figuur Hugo Claus nooit verborgen. Hij bewees al eerder zich meesterlijk door de auteur te kunnen laten inspireren. Vekemans vaak humoristische proza wordt gekenmerkt door ironie en pessimisme. In maart 2012 verscheen zijn meest recente roman Een uitzonderlijke vrouw.
De jonge schrijfster en columniste Maartje Wortel doet in haar puntige korte verhalen en in haar ambivalente houding ten opzichte van de liefde vaak denken aan het werk van de jonge Hugo Claus en de thematiek van zijn hele oeuvre. Korte verhalen van haar verschenen in de literaire tijdschriften Passionate Magazine, De Brakke Hond en De Gids. Ze kreeg de Anton Wachterprijs 2010 voor haar eerste verhalenbundel Dit is jouw huis en publiceerde in 2011 haar eerste roman, Half mens, die werd genomineerd voor de BNG Literatuurprijs en de Opzij Literatuurprijs.
MUZIKANTEN
Toen zangeres, performer en cabaretière Marijke Boon en Hugo Claus in 1990 samen op het programma van de allereerste Saint Amour stonden, was Claus meteen verkocht. We moesten hem waarschuwen wanneer Boon aan de beurt was, en dan ging hij iedere avond in de zaal zitten, om haar optreden toch maar niet te missen. Marijke Boon zong en zingt levensliederen met een hoek af, vandaar wellicht.
In januari verschijnt de nieuwe cd van Helmut Lotti ‘Mijn hart & mijn lijf’. In twintig jaar tijd zwierf hij van Elvis-rock naar klassiek, van pop naar croonerrepertoire, van swing naar blues. Hij hoort tot de vijftien best verkochte Belgische artiesten ooit (13 miljoen platen). Met ‘Mijn hart & mijn lijf’ zet Lotti zijn carrière op een nieuwe koers, blijkt ook uit het feit dat Lotti een gedicht van Hugo Claus op muziek heeft gezet.
De band met Hugo Claus is in het geval van Ellen Schoenaerts op het eerste gezicht eerder anekdotisch. Haar grootvader Julien Schoenaerts en Hugo Claus waren goede vrienden, die vaak en graag samenwerkten. De passionele ondertoon van haar eerste cd doet echter ook sterk denken aan de gedrevenheid waarmee de jonge Claus zijn eerste werk componeerde. Geïnspireerd door muzikale helden als PJ Harvey, Jacques Brel, Tom Waits en Rufus Wainwright zorgt het Ellen Schoenaerts Kwartet voor een heel nieuw, eigen geluid, dat tegelijk slaat en zalft.
TELEVISIESPOT
RADIOSPOT Tine Embrechts heeft een keigevoelige song over Saint Amour geschreven. Vanaf 11 januari te horen op Radio 1.
COVERS & QUOTES VAN TWINTIG EDITIES SAINT AMOUR
1990 ‘Pittige cocktail vol liefde en begeerte.’ (Het Nieuwsblad) … 1991 ‘Het is vooral zéér mooi.’ (De Morgen) … 1992 ‘Saint Amour bloeit helemaal open.’ (Het Nieuwsblad) … 1993 ‘Saint Amour zonder circus, met kwaliteit.’ (De Standaard) … ‘Geslaagd programma’ (De Standaard) … ‘Saint Amour: om weer zestien te worden.’ (Het Nieuwsblad) … 1994 ‘Grootmeesters van schriftelijke liefde beheersen Saint Amour.’ (Gazet Van Antwerpen) … 1997 ‘Saint Amour in Londen met sterke bezetting.’ (De Morgen) … ‘Een sterke gevarieerde literaire avond.’ (De Morgen) … ‘Enthousiast publiek voor eerste internationale Saint Amour in Madrid.’ (De Morgen) … 1998 ‘Nieuwe Saint Amour-tournee verenigt Vlamingen en Franstaligen in sterk programma.…Dit concept, met zijn afwisseling van woord en goedgekozen beeld, werkt en de aankleding mag oogstrelend genoemd worden.’ (De Morgen) … ‘Saint Amour is terug – het is een prettig weerzien.’ (De Morgen) … 2000 ‘Warm aanbevolen’ (De Standaard) … ‘Saint Amour, de Rolls-Royce van de literaire avonden.’ (De Morgen) … 2001 ‘Wie erbij was, zal het zich allicht niet beklaagd hebben: Saint Amour 2001 streelt, prikkelt en kittelt de zintuigen. Saint Amour is, meer dan ooit, de beste literaire avond van dit land.’ (De Morgen) … ‘Vakwerk’ (De Standaard) … 2002 ‘Je hebt literaire avonden, en je hebt Saint Amour. Meer dan met de doorsnee poëzieavond heeft deze voorstelling met het theater of de opera te maken. (...) Weerom werden kosten noch moeite gespaard om onze zintuigen te verwennen.’ (De Morgen) … 2003 “Saint Amour jaagt de liefde door het land.” (Het Nieuwsblad) … 2004 “Van de dichtgeschroefde keel over de niet te bedwingen lachstuip tot de rijzende roede, bijna alles wat de liefde in een mens kan losmaken, wordt ook opgeroepen in deze zonder meer memorabele editie van Saint Amour.” (De Morgen) … 2005 ‘adembenemende vertoning (…) acteurs Karen Duve en Michaël Kumpfmüller bewezen samen dat Duitse invasies niet per definitie betreurd dienen te worden.’ (De Morgen) … 2006 “De liefde lacht. Nieuwe Saint Amourtournee van start met vrolijk programma”. (De Morgen) … “Saint Amour, het woordfestival over liefde en lust, gooit het dit jaar over een andere boeg. Met verfrissend resultaat” (De Standaard) … 2007 Een ‘wellustig spel van woorden’ (De Standaard) … 2008 ‘Een van de sterkste edities uit de geschiedenis van Saint Amour’ (De Morgen) … 2009 ‘Saint Amour presenteert haar dichters op een gouden schaaltje.' (NRC Handelsblad) … 2010 ‘Goedgeoliede formule van korte, vlotte en gevarieerde stukjes (…) liefdesverdriet kan mooi zijn’ (De Standaard). … 2011 ‘Het is één grote fijnproeverij waarbij wij al dat lekkers heel lieflijk ingelepeld krijgen. Zonder twijfel entertainment op niveau en voor vele mensen een zeer genietbare avond.’ (CJP) … Met Sandro Veronesi ‘spat(te) de passie van het podium’ (Knack). … 2012 ‘Als Saint Amour alle registers opentrekt, dan doet het dat met finesse... tot in de puntjes geregisseerd.' (De Standaard ) … 'Saint Amour bewijst dat er op instituten niet noodzakelijk sleet hoeft te komen.' (De Morgen ) … 'Een voltreffer.' (Knack Boekenburen ).
